سلطانى کوته‌فکر و خوشگذران کابوس عجيبى مى‌بيند و خوابگزار اعظم تعبير آنرا تيرهاى بلايى مى‌داند که در تاريخ معينى ‌از ماه بر سرش فرود خواهند آمد. سلطان از اين موضوع وحشت کرده و در بستر بيمارى‌ مى‌افتد. وزير اعظم، سلطان بانو و خوابگزار اعظم راه‌حل اين مشکل را جايگزين کردن شخص ديگرى به جاى سلطان مى‌دانند تا خطر بگذرد. پس هماى سعادت را رها مى‌سازند و پرنده بر شانهٔ شبان ساده‌دلى فرود مى‌آيد که شباهت غير قابل تصورى به سلطان دارد. شبان را به قصر آورده و رداى سلطانى‌ بر او مى‌پوشانند و سلطان را نيز در جامهٔ شبانى به ده او مى‌فرستند. تلخک و دوست کاتبش که متوجهٔ تغيير رفتار سلطان شده‌اند به جستجوى حقيقت مى‌پردازند و تلخک جانش را در اين راه از دست مى‌دهد. کاتب که به ماهيت اصلى سلطان جديد پى برده است او را از اصل ماجرا باخبر مى‌سازد و با هم نقشه‌اى براى از بين بردن درباريان و رهايى زندانيان طرح مى‌کنند. وزير اعظم کشته مى‌شود و سلطان بانو خودکشى مى‌کند. از سوى ديگر سلطان اصلى که عادت به زندگى روستايى ندارد در ده شيرزاد شبان خرابکارى به بارآورده و پس از دريافت کتکى مفصل، توسط اهالى از ده رانده مى‌شود. در اين ميان خوابگزار اعظم مژده مى‌آورد که آن تاريخ شوم گذشته و جان سلطان از تيرهاى بلا در امان مانده است. سلطان و خوابگزار به قصر باز مى‌گردند و کاتب به استقبالشان مى‌آيد. سلطان که از اين موضوع تعجب کرده سراغ درباريان و ملازمانش را مى‌گيرد و پاسخ مى‌شنود که همگى در سياهچال هستند. سپس کاتب با لبخندى درهاى تالار را گشوده و زندانيان رها شده از بند با تيغ‌هايى بران به سمت سلطان حمله‌ور مى‌شوند. کابوس سلطان به حقيقت پيوسته است.